A microbiota intestinal. O segundo cerebro que controla máis do que pensas
A microbiota intestinal ten un impacto directo na saúde e algúns estudos relaciónana con enfermidades como a Esclerose Múltiple ou a soriase.
Seguramente non o sabías, pero a microbiota intestinal, esa comunidade de microbios que vive no teu intestino, representa arredor dun quilo do teu peso total. Moito máis que simples “bichos”, este ecosistema é vital para o correcto funcionamento do corpo humano e incluso se lle chama o “segundo cerebro”. Por que? Porque ten un impacto directo na saúde e na aparición de moitas enfermidades.
Que é a microbiota intestinal?
A microbiota intestinal é unha comunidade autosostible de bacterias que habitan no noso sistema dixestivo. É tan importante que moitos/as científicos/as están a estudala como se fose un novo órgano. Vicente Navarro, director da Cátedra de Microbiota Humana e Enfermidades Infecciosas da Universidade Católica San Antonio de Murcia (UCAM), explica:
“En neuroloxía tamén hai descrita unha relación entre a microbiota e a enfermidade. Sobre todo na Esclerose Múltiple (EM), aínda que se está empezando a investigar esta relación no párkinson, o alzhéimer, a epilepsia e o autismo”.
Tamén se asocia con enfermidades inflamatorias como a celiaquía ou a enfermidade de Crohn, e mesmo con trastornos inmunolóxicos como a rinite alérxica ou o asma.
Por que estamos perdendo a nosa biodiversidade bacteriana?
Un dos principais problemas dos países desenvolvidos é a perda de biodiversidade na microbiota intestinal. A pesares de termos un número similar de bacterias deste tipo aos países en vías de desenvolvemento, a nosa diversidade microbiana é case a metade. Que está a causar isto?
- Dietas industrializadas: a excesiva dependencia de alimentos procesados, ricos en azucres e baixos en fibra, eliminou moitos alimentos como froitas e vexetais, que nutren as bacterias inestinais e favorecen a súa diversidade.
- Uso excesivo de antibióticos: Francisco Guarner, investigador do Vall d’Hebron Institut de Recerca (VHIR), destaca que o uso descontrolado de antibióticos “causou a morte masiva de millóns de bacterias inofensivas no intento de matar só á que causaba a infección de turno”. Os antibióticos salvan vidas, pero deben usarse con coñecemento e de maneira selectiva.
A microbiota e as emocións
Sabías que o intestino é o órgano con máis neuronas despois do cerebro? Por iso se coñece como o “segundo cerebro”. Francisco Guarner explica que: “O intestino ten toda unha rede de neuronas conectadas capaces de tomar decisións sen contar co cerebro. O 99% do que fai o intestino decide facelo el só“.
Isto explica por que situacións de estrés poden provocar diarrea ou como o intestino inflúe en sensacións como o pracer ou a ansiedade.
Podemos mellorar a nosa microbiota?
A investigación en probióticos (microorganismos vivos presentes en alimentos ou complementos) está abrindo camiños prometedores. Por exemplo:
- Na soriase, un estudo publicado en “Acta Dermato-Venereologica“ demostrou que, cun preparado probiótico específico, a microbiota dos/as pacientes tendeu a normalizarse en 12 semanas, mellorando a enfermidade.
- No autismo, mesturas probióticas lograron reducir a hiperactividade e agresividade, aínda que isto séguese investigando.
Segundo Vicente Navarro, os/as investigadores/as están a explorar como cambiar a microbiota mediante a dieta para mellorar a saúde en xeral.
Un cambio de paradigma
A microbiota intestinal inflúe no sistema inmunolóxico, dixestivo, mental e mesmo na pel. Pero estamos fronte a un cambio de paradigma. Tal e como apunta o investigador Martin J. Blaiser no seu libro SOS Microbios: “Se non cambiamos os nosos hábitos, atoparémonos nunha situación aínda peor. Tan lúgubre coma unha ventisca nunha paisaxe xeada, que chamei inverno antibiótico”.
Entre os factores que máis prexudican a nosa microbiota, Blaiser sinala:
- Excesivo uso de antibióticos de maneira pouco selectiva.
- Cesáreas sen xustificación médica.
- Uso excesivo de desinfectantes.
Coidar a microbiota para coidar de nós
Recuperar o equilibrio na microbiota require cambios sinxelos pero efectivos:
- Aumentar o consumo de alimentos naturais, como froitas, vexetais e cereais integrais.
- Usar antibióticos só cando sexa necesario.
- Evitar unha hixiene excesiva que elimine as bacterias beneficiosas.
Coñecer mellor a nosa microbiota e coidala é un dos retos máis importantes da medicina moderna. E aínda que queda moito por descubrir, o impacto desta “comunidade invisible” na nosa saúde é innegable. Como di o doutor Navarro: “Está claro que tanta bacteria ten que estar implicada na saúde e na enfermidade.”
